สาหร่ายน้ำจืดเลิศรส จากลำน้ำน่าน โอท็อปสร้างรายได้ 900,000 บาทต่อปี

996

ไก หรือ สาหร่ายน้ำจืด ที่ว่านี้ เป็นพืชที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ สังเคราะห์แสงสร้างอาหารได้เองเจริญเติบโตอยู่ใต้ท้องน้ำ ขึ้นกระจายตั้งแต่ต้นแม่น้ำน่านไปจนถึงปลายลำน้ำน่าน แต่จะพบมากที่สุดคือที่บ้านหนองบัว ท่าวังผา เนื่องจากกระแสน้ำบริเวณนี้เป็นต้นน้ำมีความใสสะอาดเย็นและบริสุทธิ์

จึงทำให้สาหร่ายไก่เจริญเติบโตได้ดี ถ้าพื้นที่ลำน้ำช่วงบริเวณใดเกิดน้ำขุ่นฝุ่นละอองหรือไม่สะอาด โดยเฉพาะช่วงปลายน้ำ สาหร่ายไกก็จะเฉาตๅยไม่มีการเจริญเติบโตได้อีก ซึ่งทางมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เคยได้นำสาหร่ายไกไปทำการเพาะเลี้ยงแต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จ มาจนถึงปัจจุบัน

เดือนธันวาคม เป็นเดือนส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ ผู้เขียนไม่พลาดโอกาสที่จะไปเดินชมผลิตภัณฑ์งานแสดงสินค้าโอท็อป บนพื้นที่กว้างใหญ่อลังการ คืองาน Otop city 2018 ที่เมืองทองธานี

ได้ไปจ๊ะเอ๋กับหนึ่งผลิตภัณฑ์โอท็อป ท่องเที่ยวนวัตวิถี อย่าง “สาหร่ายไก” ชื่อนี้ได้ยินแล้วแปลกๆ คันๆ หู ดูน่าสนใจยิ่งนัก

คำว่า สาหร่าย หลายๆ ท่านคงจะคุ้นชินได้ยินกันว่าสาหร่ายส่วนใหญ่น่าจะมาจากใต้ท้องทะเลน้ำลึก หรือนำเข้าจากต่างประเทศ โน่น…นี่…นั่น…ประโยชน์สรรพคุณมีมากล้นมากมาย แตกต่างกันไป…

แต่กับ “สาหร่ายไก” ที่ว่านี้เป็น สาหร่ายน้ำจืดเมืองไทย ผู้เขียนเองก็ไม่คุ้นชินหูเช่นเดียวกัน จึงนำเรื่องราวมาบอกเล่า ผ่าน คุณป้าศิริพร คำหว่าง ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปสาหร่ายน้ำจืดบ้านหนองบัว ตำบลป่าคา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน

คุณป้าศิริพร อธิบายว่า “สาหร่ายไก” เป็นสาหร่ายน้ำจืดมีขึ้นอยู่มากมายในสายน้ำน่าน หรือต้นแม่น้ำน่าน มีพบเห็นตามโขดหิน เจริญเติบโตอยู่ใต้ท้องน้ำใส ๆ ที่กระแสน้ำไหลเอื่อยๆ กับความลึก 30-50 เซนติเมตร ก็จะได้เห็นเส้นสีเขียว ๆ สายยาว ๆ นี่แหละคือ “สาหร่ายไก” แห่งเ௭ียวในลำน้ำน่าน จังหวัดน่าน

ป้าศิริพร คำหว่าง ปธ.กลุ่มสาหร่ายไกชนเผ่าไทลือบ้านหนองบัว จ.น่าน

ถึงกระนั้นผู้เขียนก็ยังฉงน งงๆ อยู่กับคำว่า “ไก”

อันที่จริงคำว่า “สาหร่าย” กับ “ไก” เป็นคำๆ เดียวกัน…จากการบอกเล่าของคุณป้าศิริพร

“ไก” เป็นภาษาไทลื้อหมายถึง “สาหร่าย” ส่วนคำว่า “สาหร่าย” เป็นคำภาษากลาง แต่ถ้าไปอยู่ในชนเผ่าไทลื้อ เขาเรียกกันว่า “ไก”

เอาเป็นว่าการสร้างแบรนด์ หรือผลิตสินค้าตัวใดตัวหนึ่งแล้วบรรจุลงซองออกจำหน่ายสู่ตลาดโลก การตั้งชื่อแบรนด์สินค้าจะต้องมีเวิร์ดดิ้ง (Wording) คือการใช้คำที่โดดเด่นและโดนใจ “สาหร่ายไก” จึงเป็นเครื่องหมายคำตอบ ให้ได้ขบคิด อ่านแล้วสะดุดตาสะดุดใจ และได้ทั้งภาษากลาง และภาษาท้องถิ่น

คุณป้าศิริพร คนไทลื้อ ประธานกลุ่ม เจ้าของแบรนด์ อธิบายให้ผู้เขียนได้เข้าใจอย่างถ่องแท้และเข้าถึงว่า บ้านหนองบัว ล้วนเป็นชาวไทลื้อ มีถิ่นอาศัยอยู่ติดริมแม่น้ำน่าน และเมื่อครั้งอดีตกาล 200 ปีก่อน

บรรพบุรุษคนหนองบัวก็คือชนเผ่าจากสิบสองปันนา ที่อพยพมาจากจีน เดินผ่านลัดเลาะแม่น้ำมาเรื่อยๆ แล้วก็มาปักหลักสร้างถิ่นฐานอยู่ริมแม่น้ำน่าน ณ หมู่บ้านหนองบัวแห่งนี้จวบจนปัจจุบัน

สมาชิกกลุ่มลงเก็บสาหร่ายไกในลำน้ำน่าน

และพืชอาหารครัวเรือนที่หาได้ง่ายของชาวบ้านก็คือ สาหร่ายไก ที่อยู่ในแม่น้ำน่าน มีมากล้น ทั้งพ่ออุ้ย แม่อุ้ย ต่างก็นำมาปรุงแต่งเป็นอาหารได้หลากรสหลายเมนูสืบทอดภูมิปัญญาการแปรรูปสาหร่ายไก

จนพัฒนามาสู่ตลาดบรรจุถุงขายในหมู่บ้าน ถุงละ 5 บาท 10 บาท เป็นทั้งกับข้าว และอาหารรับประทานเล่น รสชาติอร่อยเลิศต้องบอกต่อกันเลยทีเดียว

คุณป้าศิริพร ในวัย 58 ปี เห็นความแปลกใหม่ของ “ไก” หรือ “สาหร่าย” พืชที่อยู่ใต้น้ำมีรสชาติอร่อยจึงไปขอความรู้ขอสูตรจากผู้เฒ่าผู้แก่ แล้วชักชวนมารวมกลุ่มแม่บ้านแปรรูปสาหร่ายไก

แรกๆ เริ่ม ก็ทำกันอย่างตามมีตามเกิดเพื่อสร้างเป็นอาชีพเสริม ในยามว่างเว้นช่วงเวลากลางค่ำกลางคืน ส่วนกลางวันสมาชิกแต่ละคนก็เข้าไร่เข้าสวนทำนาของตัวเอง

พอทำมาเรื่อยๆ เริ่มมีตลาด เริ่มมีคนรู้จักมากขึ้น ปากต่อปากบอกต่อกันไป อย่างรายคุณหมอก็แนะนำให้เอาไปขายในตลาดโรงพยาบาลน่าน ทุก ๆ วันศุกร์ จนได้ลูกค้าประจำซื้อรับประทานกันมาอย่างต่อเนื่อง

พร้อม ๆ กับการพัฒนาแปรรูปสาหร่ายไก ได้หลากหลายเมนู อาทิ แกงคั่วไก หรือ (คั่วสาหร่าย), ห่อหมกไก หรือ (ห่อหมกสาหร่าย) และไกยี หรือ (สาหร่ายยีเลิศรส) เมนูนี้ได้รับการคัดสรรเป็นสินค้าโอท็อป ระดับ 5 ดาว เมื่อปี 2559 ภายใต้ชื่อ “สาหร่ายเลิศรส” กลุ่มแปรรูปอาหารจากสาหร่ายน้ำจืด

ส่วน การยีไก หรือ ยีสาหร่าย แต่เดิมชาวบ้านจะยีๆ กับอุ้งมือ มาถึงปัจจุบันเราใช้เครื่องปั่นแทนมือ เพื่อให้ทันใจว่องไวกับออเดอร์จากลูกค้าที่สั่งเข้ามาไม่เว้นแต่ละวัน

แต่ถึงกระนั้นการผลิตสาหร่ายไกก็ยังไม่เพียงพอกับความต้องการของลูกค้าที่สั่งเข้ามาอยู่ดี เนื่องจากกำลังการผลิตมีขีดจำกัด อีกทั้งกระบวนการผลิตแต่ละขั้นตอนล้วนใช้มือแทบทั้งสิ้น เริ่มตั้งแต่การเก็บวัตถุดิบ ไปจนถึงการบรรจุห่อลงถุง

สาหร่ายไกเปียกสดที่นำขึ้นมาจากแม่น้ำใหม่ ๆ

เริ่มจากการนำสาหร่ายไกมาจากใต้น้ำ “น้องหน่อย” สมาชิกกลุ่มสะใภ้บ้านหนองบัว ต้องนำเรือใส่รถกระบะไปยังจุดที่มีสาหร่ายไก แล้วจึงพายเรือออกไปกลางลำน้ำน่านที่ความลึก 50 เซนติเมตร หรือราวๆ เพียงหน้าอก ต้องดำมุดดำว่ายเอื้อมมือไปเก็บสาหร่ายที่ใต้ท้องน้ำ ของทุกๆ ช่วงต้นฤดูหนาว สาหร่ายไกจะเจริญเติบโตได้ดีในที่น้ำเย็น

เมื่อได้สาหร่ายไกขึ้นจากน้ำ สมาชิกก็จะเอามาขายให้กลุ่ม แต่ต้องล้างให้สะอาด 5-10 น้ำ แล้วนำไปตาก ก่อนนำเข้าตู้อบที่ความร้อนเป็นเวลา 3-5 ชั่วโมง ก็จะได้สาหร่ายไกอบแห้ง การทำสาหร่ายแผ่นก็เช่นเดียวกัน เมื่อผ่านการทำความสะอาดล้างน้ำแล้ว ก็เอามาสับให้เป็นชิ้น ๆ

จากนั้นก็เอามาเข้าเครื่องปั่นให้ละเอียดผสมสูตรปรุงรสตามที่กำหนด แล้วนำมาคั่วเคี่ยวกวนในเตากระทะเป็นเวลา 30 นาที แล้วเอามาแผ่คลึงลงถาด ส่งเข้าตู้อบทิ้งไว้ 8-9 ชั่วโมง การทำสาหร่ายไกแผ่นอบแห้ง ต้องแห้งจริงๆ

จากสาหร่ายไกเปียกสด 40-50 กิโลกรัม เมื่อแห้งออกมาแล้วจะเหลือเพียง 2-3 กิโลกรัม ต่อกำลังการผลิตแต่ละวัน ฉะนั้น สาหร่ายไกเปียกสด 12 กิโลกรัม เมื่ออบแห้งออกมาแล้วจะได้เพียง 1 กิโลกรัม จึงเป็นเรื่องยากที่จะผลิตให้ทันต่อความต้องการของผู้บริโภค

ส่วนค่าตอบแทน สำหรับสมาชิกที่เข้ามาทำงานทางกลุ่มจะจ่ายค่าแรงเป็นรายวัน วันละ 300 บาท โดยเริ่มทำงานกันตั้งแต่ตี 5 นำสาหร่ายไกไปเคี่ยวในเตากระทะ แล้วเอามาคลึงลงถาดให้เป็นแผ่นเข้าตู้อบ จนถึง 7 โมงเช้า

แล้วกลับไปรับประทานข้าว พักผ่อน ราวๆ 9 โมง ถึงจะกลับเข้ามาโรงงานอีกทีหนึ่ง เพื่อล้างสาหร่ายเตรียมที่จะทำต่อในวันถัดไป

ตู้อบสาหร่ายไกขนาดเล็กอบแห้งกำลังการผลิตได้เพียง40 50กก.ต่อวัน

ทำไมสาหร่ายไกถึงได้รับความนิยม ในสมัยปู่ย่าตๅยายร่ำลือกันว่า เมื่อรับประทานสาหร่ายไก แล้วผมจะดกดำ ชะลอความแก่อายุยืนยาว ความจำดีเลิศ ซึ่งให้สอดคล้องกับการทำงานวิจัยของ ดร.ยุวดี พีรพรพิศาล ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ในการทำงานวิจัย

ปี 2547 พบว่าสาหร่ายไกมีคุณค่าทางอาหารมากกว่าสาหร่ายทะเลทั่ว ๆ ไปหลายเท่าตัว มีโปรตีนสูงเท่า ๆ กับเนื้อปลาและเนื้อไก่, มีเบต้าแคโรทีน และสารต้านการเกิดอนุมูลอิสระ, มีวิตามิน บี 1 และ บี 2 มากกว่าผัก, มีวิตามินบี 12 ซึ่งช่วยส่งเสริมความจำและช่วยป้องกันโรคโลหิตจาง

มีธาตุเหล็กและแคลเซียมช่วยบำรุงสมอง กระดูก และฟันให้แข็งแรง, มีเส้นใยกากอาหารสูงป้องกันอาการท้องผูก

ดร.ยุวดี บอกและการันตีว่า จงภูมิใจว่าสาหร่ายไกในบ้านเรามีคุณค่าทางอาหารสูงกว่าสาหร่ายทั่วๆ ไปกว่าเท่าตัว งานวิจัยนี้จึงส่งผลให้ผู้บริโภคนิยมหันมารับประทานสาหร่ายไกเพื่อสุขภาพกันเป็นจำนวนมาก

สาหร่ายไกบดปรุงรส และอบแห้งที่มีส่วนผสมกับสมุนไพรมะแขว่น

นอกจากสาหร่ายไกแผ่นทรงเครื่อง สาหร่ายเลิศรส (ไกยี) ที่ได้รับความนิยมสูงสุดแล้ว คุณป้าศิริพร ประธานกลุ่มแม่บ้าน ยังได้คิดค้นเมนูพิเศษให้หลากหลายเพิ่มเข้ามา อาทิ ห่อหมกไก , กะหรี่ปั๊บสาหร่ายไก, ข้าวตังหน้าสาหร่ายไก, กล้วยตากผสมสาหร่ายไก, น้ำพริกข่า น้ำพริกน้ำผัก  และที่เด็ดสุดคือ สาหร่ายไกน้ำพริกมะแขว่น เป็นต้น

ส่วนด้านการตลาด สาหร่ายไกวางจำหน่ายอยู่ที่ศูนย์โอท็อป ตั้งแต่ระดับหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ ไปจนถึงจังหวัด สนามบิน ท่ารถ ร้านค้าต่างๆ ในตัวจังหวัดน่าน และสามารถสั่งซื้อส่งทางพัสดุทั่วประเทศ

ลูกค้าบางรายซื้อเหมาไปคราวเดียว 2,000 บาท เนื่องจากสาหร่ายไกจะหมดก่อน ผลิตไม่ทันและหาซื้อยากนั่นเอง
อ้อ…! ตลอด 9 วัน ในงาน Otop city 2018 ครั้งที่ผ่านมา สาหร่ายไกทำยอดขายได้ 79,000 บาท ส่วนยอดขายตลอดทั้งปี อยู่ที่ 700,000-900,000 บาท

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ คุณป้าศิริพร คำหว่าง ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปสาหร่ายน้ำจืดบ้านหนองบัว ตำบลป่าคา อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน โทร. (087) 188-4109

 

แหล่งที่มา : yimkwangkwang.com